Cryptocoins juridisch bezien: kansen en risico’s

Cryptocoins juridisch bezien: kansen en risico’s 560 315 Michiel van Eersel

De Wet financieel toezicht (Wft) is er onder meer om beleggers te beschermen. Beleggers moeten zich realiseren dat dit bij cryptocoins anders ligt. Cryptocurrencies zoals de Bitcoin vallen vooralsnog namelijk niet onder de reikwijdte van de Wft.

Cryptocurrencies en Wet financieel toezichtWat zijn cryptocurrencies en cryptocoins?

Van cryptocoins – ook wel tokens genoemd – zijn wereldwijd al honderden soorten uitgegeven. Technisch gezien en plat gezegd is een cryptocoin een code in programmeertaal : een unieke reeks nullen en enen die van iemand is op grond van “blockchain” technologie.

Blockchain is in essentie een logboek (“ledger”) waarin de geschiedenis van transacties (bijvoorbeeld dus in cryptocoins) wordt bijgehouden. Conceptueel zijn cryptocoins niets anders dan (journaal)posten in dat grootboek.

Het gaat hierbij wel om een bijzonder grootboek. Het is niet alleen digitaal, maar ook decentraal: alle deelnemers hebben een exacte kopie ervan en de inhoud kan achteraf niet meer worden gewijzigd. De verrichting van transacties gebeurt in blokken die kunnen worden gezien als de pagina’s van het grootboek.

Een blo(c)k bevat een overzicht van alle transacties die in dezelfde periode (van een x aantal minuten) zijn verricht plus een verwijzing naar het voorafgaande blok. De keten van deze blokken wordt dus alleen maar groter.

Binnen dit systeem ben je eigenaar van een cryptocoin zolang je beschikt over het vereiste paar sleutels – in de vorm van digitale handtekeningen – om daarmee een transactie te doen, oftewel een nieuwe post in het grootboek op te kunnen nemen.

Let op! Het is zaak deze sleutels goed – digitaal – te bewaren, want niemand heeft reservesleutels!

Wat is de waarde van cryptocurrencies?

Economisch bezien bestaan er twee typen cryptocoins/tokens:

  1. Intrinsic tokens (zoals bijvoorbeeld Bitcoin, Litecoin, Ether, Ripple) en
  2. Asset backed tokens.

Intrinsic tokens

Cryptocoins

Intrinsic tokens geven géén recht op een onderliggende waarde. Ze kunnen met software min of meer uit het niets worden gecreëerd. Deze op zichzelf complexe operatie die veel rekenkracht (en daarmee energie) vereist wordt “mining” genoemd.

Deze tokens staan dus niet symbool voor iets anders, na de mining zijn ze er gewoon. Interessant genoeg wordt ons reguliere geld in de crypto-scene aangeduid als FIAT, Latijn voor: “laat er licht zijn”.

Dat lijkt nogal op het zelfde neer te komen en werpt daarmee een wat cynisch licht op de waarde van ons geld.

Investeren in de coin economy, community of ecosystem

Hoe meer mensen intrinsic coins gebruiken als digitaal betaalmiddel en transportmiddel, hoe groter de vraag en hoe meer bedrijven zullen investeren in het opbouwen van een bepaalde coin economy, community of ecosystem. Hier komt bij dat het aantal uit te geven coins doorgaans is gemaximeerd. Dit kan ertoe leiden dat de waarde in FIAT (EUR, USD etc.) na een zogenoemde Initial Coin Offering (ICO) met honderden procenten kan stijgen.

Een Initial Coin Offering lijkt op crowdfunding vanwege de directe relatie die ontstaat tussen de deelnemer/belegger en de ontvanger van het belegde geld. Net als bij een emissie van aandelen (Initial Public Offering (IPO)).

Nieuwe financieringsvorm

Momenteel worden veel beginnende projecten en start-ups op deze basis gefinancierd. Beleggers moeten zich echter realiseren dat hoewel het kan lijken dat zij een soort aandelen in een (virtuele) onderneming krijgen (“crypto-equity”), dat doorgaans niet het geval is.

Ze krijgen tegen betaling van een andere cryptocoin (met name ether (ETH)) korting op de aankoop van de uitgegeven coin voordat deze verhandeld wordt op een handelsplatform (“exchange”). Zij mogen hopen dat de koers van hun coin daarna stijgt, doorgaans dus niet dat zij zoiets als dividend of rente ontvangen.

De koersen kunnen echter ook weer hard dalen. Volgens sommige deskundigen is de cryptocoin de tulpenbol van de 21e eeuw en de ICO het financiële wilde westen. Volgens anderen zullen cryptocurrencies desalniettemin FIAT verdringen.

Asset backed tokens

Asset backed tokens zijn anders. Zij geven wel rechten op een onderliggende waarde, bijvoorbeeld aandelen of edelmetalen, maar ook producten of diensten.

De houders van de asset backed tokens hebben daarmee een vordering op een specifieke wederpartij/uitgevende instelling. Dat is iets anders dan een (digitaal) eigendomsbewijs ten aanzien van bepaalde objecten uit de reële wereld – bijvoorbeeld een bepaalde diamant of bepaald kunstwerk -waarmee eigendomsoverdracht op de blockchain plaats kan vinden.

Iets dergelijks kan overigens al wel. Een asset backed token is eerder te vergelijken met een schuldbekentenis (“I owe you”) die de goudsmid – ver voor de digitale tijd – uitgaf aan de eigenaar die zijn goud bij hem parkeerde. De houder hiervan heeft recht op uitlevering van een overeengekomen hoeveelheid goud, maar is niet eigenaar van een bepaalde gouden munt, staaf of ander object.

Hoe zijn cryptocoins gereguleerd?

Juridisch gezien zijn cryptocoins géén chartaal, giraal of elektronisch geld, géén wettig betaalmiddel (dat is uitsluitend de EUR) en – ingeval van intrinsic coins – ook géén vordering op de instelling die ze uitgeeft.

Volgens de rechter is het een ruilmiddel oftewel rekeneenheid. Dat helpt nog niet veel verder.

AFM en DNB

Volgens de wetgever en toezichthouders AFM en DNB vallen de coins buiten de reikwijdte van de Wft.

Juridisch lijken de coins dus nauwelijks te bestaan. Hoe lang dit nog duurt is maar de vraag.

Probleem is namelijk dat:

  1. In andere jurisdicties anders wordt gedacht; zo heeft de Amerikaanse toezichthouder (SEC) bepaalde tokens al aangemerkt als “effect” in de zin van de effectenregelgeving en heeft de Chinese overheid alle activiteiten ten aanzien van cryptocoins integraal verboden;
  2. De crypto-economie zich weinig aantrekt van de grenzen van de Nederlandse rechtssfeer; en
  3. Ook de Nederlandse autoriteiten willen voorkomen dat via cryptocoins crimineel geld wordt witgewassen.

De onzekerheid hierover heeft effect op alle activiteiten ten aanzien van cryptocoins: beleggen, verhandelen en aanbieden.

Alle partijen in de crypto-economy zullen daarom steeds moeten uitmaken of zij nog wel volledig voldoen aan de toezichtregels (compliance). En of zij wel samenwerken met anderen die dat ook doen. En tenslotte of zij bij sommige landen zoals de Verenigde Staten en China misschien maar beter uit de buurt kunnen blijven. Dat vraagt enige inspanning, maar voor het succes van dit nieuwe geld zal het waarschijnlijk niet meer uitmaken.

  • Laatste update: 29 april 2019
  • Publicatiedatum: 18 oktober 2017